ድሕሪ ምኽታብካ

እዚ ዝስዕብ ሓበሬታ ነዚ መርበብ ሓበሬታ ክኸውን ብሰብ ሞያ ሕክምናን ክኢላታት ጥዕና ህዝቢን፣ ብመንግሥቲ ካናዳን ከምኡ’ውን ኻልኦት ሥነ-ፍልጠታውያንን ሕክምናውን ምንጪታት ብምጥቃም ዝተዳለወ እዩ፡፡ ከም ሓደ ሕክምናዊ ምኽሪ ንኽውሰድ ዝዓለመ ኣይኮነን፡፡ ብዛዕባ ክታበት ኮቪድ-19 ዝኾነ ይኹን ሕቶ ምስ ዝህልወካ ካብ ሓደ ብቑዕ ዝኾነ ኣላዪ ክንክን ጥዕና ወትሩ ምኽሪ ድለይ፡፡

ርግጸኛታት ዀይንና ክንዛረብ ኣይንኽእልን፡፡ እንተ ኾነ ግና ዋላ እኳ ክታበት ዝወሰድካ እንተኾንካ ነቲ ቫይረስ ክትጾሮ ትኽእል ኢኻ፡፡ እቲ ኽታበት ድማ ንሰባት ካብ በቲ ቫይረስ ምሕማም ክዕቅቦም ከም ዝኽእል ንፈልጥ ኢና፡፡ ግናኸ ዋላ እኳ ዝተከተብካ እንተ ኾንካ፣ ሕጂ’ውን ነቲ ቫይረስ ክትጾሮን ንኻልኦት እውን ክተማሓላልፎ ትኽእል ኢኻ፡፡ እቲ ናይ ክሊኒካዊ መርመራታት እንዳቐጸለ ምስ ዝኸይድን፣ ናይ ሓቂ ዓለምለኻዊ መርትዖ ድማ ክቃላቐል ከሎ ዚያዳ ኽንማሃር ኢና፡፡ ክሳዕ ሽዑ ግና እኹል ቁጽሪ ካናዳውያን ምሉእ ብምሉእ ክሳዕ ዝኽተቡ፣ ማስኬራ ምግባር ክንቅጽል፣ ኣካላዊ ርሕቀት ክንሕሉ፣ ነቲ ናይ ህዝባዊ ጥዕና መምርሒታት እውን ክንክተሎ ኣሎና፡፡

እቲ ኻልኣይ ዓቐን ሰብነት ድሕሪ እቲ መድሃኒት ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ንኺሃንጽ ድሕሪ ኽልተ ሰሙን ኣቢሉ እዩ ዚወስድ ። ስለዚ ሓደ ሰብ ቅድሚ ክታበት ምውሳዱን ክታበት ምስ ወሰደ እውን ሽዑ ንሽዑ በቲ ቫይረስ ክልከፍን፣ ክሓምምን ይኽእል’ዩ፡፡ ምኽንያቱ እቲ ክታበት ዑቕባ ንምሃብ እኹል ጊዜ ስለ ዘይህልዎ ማለት እዩ፡፡

ስለዚ ድማ እዩ ክልተ ተኸታታሊ ዶዝ ናይ’ቲ ክታበት ምውሳድ ኣድላዪ ዝኸውን፡፡

እቲ ናይ ክታበት ኮቪድ-19 ቀዳማይ ዶዝ ዘለዎ ውጽኢታዊነት ድሮ ኣዝዩ ልዑል (80-92%) ስለዝኾነ እንተ ዋሓደ ንሒደት ኣዋርሕ ድማ ዚቕጽል እዩ፡፡

ምስ ካልኦት ናይ ብዙሕ ዶዛት ክታበታት ተመኩሮታት ድሕሪ ናይ ንጽል ዶዝ ናይ ሹድሽተ ወርሒ ወይ ልዕሊኡ ቀጻሊ ውሕስነት የርእዩ። እኳ ድኣስ፣ ብዙሓት መጽናዕትታት ከምዘመልክትዎ ዝነወሐ እንተጸኒሕኩም ዝሓሸ ናይ ምክልኻል ምላሽ መበረታትዐዒ ትረኽቡ። ስለዚ እዚ ብሳይንስ ዝተደገፈ እዩ።

ከምኡ’ውን ንዝበዝሑ ክታበታት፣ ናይ ኣንቲቦዲ ደረጃታት(ምክልኻል ሕማም) ድሕሪ ግዜ ናብ ታሕቲ እንዳወረዱ ክኸዱ እዮም ሃንደበት ግን ትሕቲ ናይ ምክልኻል ደረጃታት ኣይወርዱን። ዋላውን ድሕሪ ኣዋርሕ ወይ ዓመታት፣ ካልእ ናይ ክታበት ዶዝ ናይ ሕማም ምክልኻል ዓቅሚ ናብ ዝለዓለ ደረጃታት ከሐይሎ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ዝነወሐ ናይ ምክልኻል እዋን ይህብ።

ሕጂ ኣብ ካናዳ ዝያዳ ዘተኣማምን ናይ ክታበት ቀረብ ስለዘለና፣ እቲ ኣብ መንጎ ዶዛት ዘሎ ናይ ግዜ ኣፈላላይ ናብ ሸሞንተ ሰሙናት ጎዲሉ ኣሎ።

እወ፡ ንሕጂ፣ ክሳብ ናይ ካናዳ ወኪል ህዝባዊ ጥዕና ማስክ ምግባርን ምርሕሓቕን ንክውገድ ዝውስን እዩ። እዚ ድማ እቲ ክታበት ውጺኢታዊ ክኸውን (ምክልኻል ሕማም ንክሃንጽ) ብዝሕ ዝበሉ ሰሙናት ስለዝወስድ እዩ ከምኡድማ ዝለዓለ ምክልኻል ዝርከብ ብዝተኻእለ መጠን ንብዙሓት ሰባት ናይ ኮቪድ-19 ፋይዘር-ባዮኤንቴክ፣ ሞደርናን ኣስትራዜንካን ካልአይ ዶዝ ክታበት ድሕሪ ምጥንቃቕ ጥራይ እዩ።

ነቶም ዝተኸትቡ ኽንደይ ዚአክል ጊዜ ኸም ዝከላኸለሎም ኣይንፈልጥን ኢና፡፡ ብኽታበታት ኤም አር ኤን ኤ ዝተገብሩ መጽናዕቲታት ከምዝሕብሩዎ ግና ኣብ’ዚ እዋን እዚ እቶም ዝተኸትቡ ሰባት እንተ ዋሓደ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ካብ ኮቪድ-19 ኣጸቢቖኦም ይከላኸሉ ኸም ዘለዉ እዩ፡፡ ሥርዓተ ምክልኻል ሕማም ንዝተወሰነ እዋን ዚቕጽል እዩ ዝመስል፡፡ እንተኾነ ግና ድሕሪ ጊዜ ነዚ መጽናዕቲታት ክስዕብዎ ኣለዎም፡፡

ሥርዓተ ምክልኻል ሕማም ንሓደ ዓመት ወይ ዓሠርተ ዓመት ዚቕጽል ምኹኑን ዘይምኹኑን ኣብ’ዚ ደረጃ እዚ ርግጸኛታት ኣይኮናን፡፡

ድሕሪ ክታበት ኮቪድ-19 ምውሳድ መብዛሕትኡ ጊዜ ኣካላትና ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ንምህናጽ ሒደት ሰሙናት ይወስድ፡፡ እንተ ኾነ ግና ካብ ክታበታት ኮቪድ-19 ፋይዘር-ባዮኤንተክ፣ ሞደርናን አስትራዘነካን ኣዝዩ ዝበለጸ ሥርዓተ ምክልኻል ሕማም ንምርካብ ክልተ ዓቐን መድሓኒት ክትወስድ ከምዘለካ አይትረስዕ፡፡ እቲ ጆንሶንን ጆንሶንን ዝባሃል ክታበት ናይ ኮቪድ-19 ሓደ ዓቐን (ዶዝ) ጥራይ የድሊ፡፡

ድሕሪ እቲ ኽታበት ጊዚያዊን ፈኩስን ወይ ማእኸላይ ጎናዊ ሳዕቤናት ክህልዉኻ ልሙድ እዩ፡፡ ነዞም ዝስዕቡ’ውን ዘጣቓልል እዩ፦

  • መርፍእ ኣብ’ቲ ዝተወጋእኻሉ ቦታ ቃንዛ፣ ምቅያሕ፣ ረስኒ፣ ሳሓ ወይ ሕብጠት፣
  • ድኻም፣
  • ሕማም ርእሲ፣
  • ዕግርግር ማለት፣
  • ቃንዛ ጭዋዳታት ወይ መላግቦ፣ ከምኡ’ውን
  • ፈኩስ ረስኒ ወይ ቁሪ ቁሪ ማለት፣

እዚኦም ድማ ኣካላትካ ዑቕባ ይሃንጽ ከም ዘሎ ዝሕብሩ ንቡራት ምልክታት እዮም፣ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ድማ ክጠፍኡ ኣለዎም፡፡

ምልክታት ሕማምካ ኣገዳሲ ወይ እናገደደ ዚኸይድ እንተኾይኑ፣ ንኣላዪ ኽንክን ጥዕና ዶክተርካ ኣማኽር፡፡ ምስ ናይ ኮቪድ-19 ዝሳማማዕ እንተ ኾይኑ፣ ክትምርመርን ውጽኢት መርመራ ክሳዕ ዝመጽእ ድማ ዓርሰ ምግላል ክትገብርን አሎካ፡፡

ሳሕቲ ኾይኑ አናፍላክሲስ ዝባሃል እቲ ዝኸፍአን፣ ኸቢድን ጎናዊ ሳዕቤን ክመጽእ ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ብሓፈሻ ኣብ ውሽጢ ዝተወሰነ ደቓይቕ ወይ ኻኣ ኣብ ውXጢ እታ ቀዳመይቲ ሰዓት ድሕሪ ኽታበት እዩ ዘጋጥም፡፡ በዚ ምኽንያት እዚ፣ እቶም ክታበት ኮቪድ-19 ዝወስዱ ሰባት ድሕሪ እቲ ኽታበት እንተ ዋሓደ ን15 ደቒቃታት ንኽጸንሑ ይሕተቱ እዮም፡፡ በዚ ድማ ገለ ሕደገኛን ከቢድን ግብረ መልሲ ምናልባት ከየጋጥም እቶም ሰራሕተኛታት ምእንታን ኽካታተሉዎም እዩ፡፡

ጎናዊ ሳዕቤናት እቲ ክታበት ይሰርሕ ምዃኑን ወይ ዘይምዃኑን ዝሕብሩ ኣይኮኑን፡፡

ጎናዊ ሳዕቤናት እቲ ክታበት ብግቡእ እንዳሠርሐ ምዃኑ፣ አካላትካ’ውን ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ እንዳበርተዐ ምዃኑን ዘርእይ ሓቂ እዩ፡፡ ይኹን እምበር፣ ጐናዊ ሳዕቤን እንተ ዘይብልካ ክትጭነቕ ኣሎካ ማለት ኣይኮነን፡፡ ንኣብነት፣ ብክሊኒካዊ መርመራ ከምዝተረጋገጸ ናይ ኤም አርኤንኤ ክታበታት ንልዕሊ 90% ዝኾኑ ተቐባሎ ክታበት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ከምዝሃቦም፣ ልዕሊ 50% ግና ዋላ ሓንቲ ጐናዊ ሳዕቤን ከም ዘይብሎም ጸብጻብ ሂቦም እዮም፡፡ ብኻልእ ኣባሃህላ መብዛሕትኦም ሰባት ዋላ ሓንቲ ምላሽ ኣይረኸቡን፣ እንተኾነ ግን ምሉእ ብምሉእ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ነይሩዎም፡፡

ስለዚ፣ ድሕሪ እቲ ክታበት ኮቪድ-19 ዝኾነ ይኹን ጐናዊ ሳዕቤን እንተ ዘይተሰሚዑካ ብዙሕ ዘጨንቐካ ኣይኮነን—ንስኻ’ውን ከም’ቲ ጐናዊ ሳዕቤን ዘጋጠሞ ሰብ ተመሳሳሊ ዑቕባ ኣሎካ፡፡